Tarımsal Kalkınma Vakfı İstanbul Şube olarak 25.01.2026 Pazar günü saat:10.00’da Sarıyer Maslak’ta bulunan Orman Bölge Müdürlüğü sosyal tesislerinde; Doğu TÜRKİSTAN İnsan Hakları İzleme Derneği Başkanı Sayın Abdureşid EMİNHACİ Bey; “Yüzyılın En Sessiz Acısı: Doğu TÜRKİSTAN” konusu ile bir araya geldi.

Doğu Türkistan’ın Çin’in batısında yer aldığı, Urduca, Farsça, Arapça kelimelerin olduğu Uygur Türkçesi dili kullanıldığı, Konya gibi iklime sahip olduğu, Dünya pamuk üretiminin % 40’ına sahip olduğu, üzüm, karpuz, kavun, ceviz, şeftali, erik, kayısı vb. tarımsal üretimin çok olduğu, 138 çeşit doğal kaynak olduğu, Çin’in kömür ihtiyacının %80’ini karşıladığı, dünya altın rezervinin % 10’una sahip olduğu, dünya güneş paneli hammaddesinin % 40’ına sahip olduğu, Uygur-Kazak-Kırgız-Moğol-Tatar-Salar gibi Türklerin yoğun olduğu, 30 milyon nüfus olduğu, Osmanlı zamanında Arapça ağırlıklı Çağatay alfabesi kullanıldığı, sonrasında Latin-Kiril alfabesi kullanıldığı, Türkiye’de 100.000 civarı Doğu Türkistan’lı olduğu, Arap bölgelerde aşiret kültürü olduğu, Uygarlık-medeniyet kelimesinin Uygur’dan türediği, Karahanlılar döneminde Müslüman olunduğu, Mezhep olarak Hanefi ve Maturidi ağırlıkta olduğu, Hindistan dini alimlerinden etkilenildiği, Buhara-İslamabad ve Moskova’dan bilim olarak etkilendiği, Yusuf Has Hacip ve Ali Şir Nevai gibi ünlüler olduğu, Urumçi’nin gümrük-ticaret merkezi olduğu, Kaşgar ve Artuş’un tarihi şehirler olduğu, Hoten’in ipek yolu üzerinde olduğu, Karamay ve Turfan’ın tarım şehirleri olduğu, Göktürkler döneminden beri Çin’le savaş halinde olduğu, 1850’de küçük şehir krallıklarıyla idare edildiği, Sultan Abdülaziz döneminde Yakup beyle Osmanlı toprağı olduğu, 1887’de ilk Çin istilasının başladığı, 1920’de Doğu Türkistan’da devrim başladığı ve 1933’e kadar devam ederek Doğu Türkistan Modern İslam Cumhuriyeti devleti kurulduğu, 1944’de Doğu Türkistan Cumhuriyeti olduğu ve Mehmet Ali Tevfik’in kendi İstiklal Marş’larını yazdığı, 1950’de Çin’e bağlı Şincan Uygur Özerk Bölgesi olduğu, Çin-Hindistan savaşında 10.000 Doğu Türkistan’lının öldüğü, 1970’de Çin askeri işgalinin tamamlandığı, Çin’in askeri-idari-ekonomik-siyasi-kimlik istilasının çok zarar verdiği, 1990’da Müslümanların tekrar hareketlendiği, Çin milliyetçisi Şi Çinpig’in Doğu Türkistan’ı tehdit olarak gördüğü, 300.000 Doğu Türkistan’lının ülkesini terk ettirildiği, 2016-2022 yılları arasında kimlik ve dini yasaklar olduğu, 16.000 cami ya yıkıldığı yada eğlence merkezine dönüştürüldüğü, Yeniden eğitim merkezleri adı altında ölüm ve işkence kampları kurulduğu, 18 yaş civarı okumayan gençleri işgücü transferi adı altında başka yerlere göndererek modern köle yapılarak sadece maaşın % 10 ‘unun verildiği, Çinli erkekleri evlere zorla sokarak akraba politikaları ile evlendirme politikaları uygulayarak soykırım yapıldığı, melek yuvaları adı altında 500.000 çocuğu ailelerinden alarak yozlaştırarak büyüttüğü, zulüm ve baskıların halen devam ettiği konularında bilgilendirmede bulunmuştur.

Doğu Türkistan ile ilgili detaylı raporlara https://ethrw.org/raporlar linkinden ulaşılabilir.